Browse Author: Jeroen De Mets

Spreken is zilver, zwijgen is goud, ook bij een verhoor.

Sinds bijna twee jaar is de ‘Salduz-wet’ van kracht in ons land. Die wet bepaalt dat een verdachte die door de politie wordt opgepakt, het recht heeft om voorafgaand aan zijn initiële verhoor een vertrouwelijk gesprek met een advocaat te hebben. Diezelfde advocaat mag ook het verhoor bijwonen.

Zwijgrecht

Voor advocaten betekent dat een hele reeks nieuwe vragen. De belangrijkste daarvan wordt bijna altijd gesteld door de verdachte tijdens het vertrouwelijk gesprek: “Meester, wat moet ik zeggen?” Die vraag is essentieel omdat verdachten zich mogen beroepen op hun zwijgrecht. Zij mogen steeds weigeren om een verklaring af te leggen. Hun stilzwijgen mag niet tegen hen gebruikt worden.

Uit het eindrapport van de Salduz-evaluatiecommissie blijkt echter dat de meeste advocaten hun cliënt aanraden om toch een verklaring af te leggen. Het overgrote deel van de verdachten doet dat ook. Tijdens minder dan 1% van de verhoren die werden afgenomen in 2012 beriep de verdachte zich op het zwijgrecht.

Machtsverhoudingen

Nochtans zijn er goede redenen om geen verklaring af te leggen bij de politie, of toch zeker niet bij het eerste verhoor. Een aantal redenen daarvoor worden uitgelegd door de Amerikaanse professor James Duane in een ondertussen befaamde Youtube-video met de veelzeggende titel: “Why you should never talk to the police”. Duane wijst er onder andere op dat de verhouding tussen de verdachte en de politie onevenwichtig is. De verdachte is zenuwachtig, is vaak in de midden van de nacht uit zijn bed gelicht en weet niet welke elementen in het dossier te vinden zijn. Tegenover hem zitten ervaren politiemensen die het dossier door en door kennen.

Confirmation Bias

Onderzoek van de universiteit van Aberdeen (2008) suggereert verder dat ondervragers onderhevig zijn aan een confirmation bias. De persoon die het verhoor afneemt zal meestal veronderstellen dat de verdachte schuldig is. Dat heeft niet alleen tot gevolg dat hij zal proberen om een bekentenis af te dwingen, eerder dan een objectief onderzoek te voeren, maar ook dat zijn vragen niet neutraal zullen zijn. De vragen die de ondervrager stelt veronderstellen vaak impliciet of expliciet de schuld van de verdachte.

Helaas stopt het daar niet. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat de confirmation bias vooral onschuldige verdachten parten speelt. Als een onschuldige verdachte antwoordt op een geladen vraag, zal zijn antwoord door de ondervrager vaker als defensiever en minder plausibel worden gezien. Een onschuldige verdachte wordt op die manier het slachtoffer van een self-fulfilling prophecy.

De enige effectieve manier voor de verdachte om die problemen te counteren is om te zwijgen. Op die manier voorkom je dat je eerlijke antwoorden je net wel verdacht maken. Het is juist dat zwijgen vaak ook als verdacht zal worden ervaren, maar juridisch gezien mag stilzwijgen nooit tegen de verdachte worden ingeroepen.

Kortom, advocaten denken best tweemaal alvorens ze hun cliënt aanraden om mee te werken met de politie.

Referenties

  • Hill, C., Menon, A. & McGeorge, P (2008). The role of confirmation bias in suspect interviews: A systematic evaluation. Legal and Criminological Psychology (2008), 13, 357–371.
  • Duane, J (2008). In Praise of the Fifth Amendment: Why No Criminal Suspect Should Ever Talk to the Police.  Presentatie voor de Regent University chapter of the Federalist Society,  Virginia Beach, Virginia.  March 14, 2008. Online te bekijken op: http://www.youtube.com/watch?gl=BE&v=6wXkI4t7nuc
  • Penne, H. & et al. (2013). Eindrapport Evaluatie Salduz-wet. Online te raadplegen op http://www.dsb-spc.be/doc/pdf/Salduz_eindrapport_NL.pdf.

Auteur

Jeroen De Mets is advocaat aan de balie van Gent en medewerker van de Salduz-permanentie.